नेपालका सार्वजनिक संस्थान, निजीकरण र सुशासन: लोक सेवा परीक्षाका महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तर
नेपालका सार्वजनिक संस्थान, निजीकरण र सुशासन: लोक सेवा तथा प्रतियोगी परीक्षाका लागि महत्वपूर्ण प्रश्नोत्तर
सार्वजनिक संस्थानहरू नेपालको आर्थिक र सामाजिक विकासका आधार स्तम्भ हुन्। निजीकरणको नीति, संस्थागत सुशासन, र यी संस्थानहरूको योगदान नेपालको लोक सेवा, शिक्षक सेवा, बैंकिङ तथा विभिन्न प्रतियोगी परीक्षाहरूको पाठ्यक्रमको महत्वपूर्ण अंग हो। यस लेखमा हामीले सार्वजनिक संस्थानका विभिन्न पक्षहरूमा आधारित प्रश्नहरूको विश्लेषण गर्नुका साथै तिनका अन्य विकल्पहरूबाट नयाँ तथ्यपरक प्रश्नहरू सिर्जना गरेका छौं, जसले तपाईंको तयारीलाई थप प्रभावकारी बनाउनेछ।
प्रश्न १: निजीकरणको सन्दर्भ
नेपालमा निजी क्षेत्रलाई बिक्री गरिएको पहिलो सार्वजनिक संस्थान कुन हो ?
- A. बाँसबारी छाला जुत्ता कारखाना
- B. भुकुटी कागज कारखाना
- C. चण्डेश्वरी टेक्सटाइल
- D. नेपाल चित्रा पत कम्पनी
सही उत्तर: A. बाँसबारी छाला जुत्ता कारखाना
संक्षिप्त व्याख्या: सार्वजनिक संस्थान ऐन, २०४६ (२०४८ मा संशोधित) पश्चात्, नेपालको पहिलो निजीकृत संस्थान बाँसबारी छाला जुत्ता कारखाना हो, जसलाई वि.सं. २०४९ सालमा निजी क्षेत्रलाई बिक्री गरिएको थियो। यसले सरकारी स्वामित्वका उद्योगहरूलाई निजीकरण गर्ने नीतिको सुरुवात गर्यो।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प B मा आधारित)
नेपालको पहिलो कागज उद्योगको रूपमा चिनिने भुकुटी कागज कारखाना कुन जिल्लामा अवस्थित छ ?
- A. ललितपुर
- B. काभ्रेपलान्चोक
- C. धादिङ
- D. नुवाकोट
सही उत्तर: B. काभ्रेपलान्चोक
व्याख्या: भुकुटी कागज कारखाना काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको पाँचखाल नगरपालिकामा अवस्थित थियो। यो नेपालको पहिलो कागज उद्योग हो, जुन सन् २०२१ (वि.सं. २०७८) मा बन्द भएको थियो।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको एक मात्र रेयन (Rayon) उत्पादन गर्ने उद्योगका रूपमा परिचित चण्डेश्वरी टेक्सटाइल उद्योग कहाँ अवस्थित छ ?
- A. विराटनगर
- B. वीरगञ्ज
- C. हेटौँडा
- D. पोखरा
सही उत्तर: C. हेटौँडा
व्याख्या: चण्डेश्वरी टेक्सटाइल उद्योग मकवानपुरको हेटौँडामा अवस्थित छ। यो उद्योग रेयन फाइबर उत्पादनका लागि प्रसिद्ध थियो, जुन पछि निजीकरणको क्रममा बिक्री गरियो।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको पहिलो सिमेन्ट उद्योग (Cement Industry) कुन हो ?
- A. नेपाल चित्रा पत कम्पनी
- B. हिमालय सिमेन्ट
- C. उदयपुर सिमेन्ट
- D. आर्यघाट सिमेन्ट
सही उत्तर: A. नेपाल चित्रा पत कम्पनी
व्याख्या: नेपाल चित्रा पत कम्पनी (जो आर्यघाट सिमेन्ट उद्योगको रूपमा परिचित थियो) नेपालको पहिलो सिमेन्ट उद्योग हो, जुन हेटौँडा-२, मकवानपुरमा अवस्थित छ।
प्रश्न २: संस्थानको क्षेत्रगत वितरण
नेपालमा सबैभन्दा बढी सार्वजनिक संस्थानहरू कुन क्षेत्रमा रहेका छन् ?
- A. सेवा क्षेत्र
- B. व्यापारिक क्षेत्र
- C. औद्योगिक क्षेत्र
- D. सामाजिक क्षेत्र
सही उत्तर: A. सेवा क्षेत्र
संक्षिप्त व्याख्या: नेपालमा अधिकांश सार्वजनिक संस्थान सेवा क्षेत्र (जस्तै: विद्युत, दूरसञ्चार, वायुसेवा, वित्तीय सेवा) मा केन्द्रित छन्, जुन कुल संस्थानको झण्डै ५०% भन्दा बढी हिस्सा हो।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प B मा आधारित)
नेपालको पहिलो व्यापारिक बैंकको रूपमा कुन संस्थानलाई चिनिन्छ ?
- A. नेपाल बैंक लिमिटेड
- B. राष्ट्रिय वाणिज्य बैंक
- C. नेपाल राष्ट्र बैंक
- D. कुमारी बैंक
सही उत्तर: A. नेपाल बैंक लिमिटेड
व्याख्या: नेपाल बैंक लिमिटेड (स्थापना: १९९४) नेपालको पहिलो व्यावसायिक बैंक हो। यसले देशको व्यापारिक क्षेत्रको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको पहिलो औद्योगिक क्षेत्र (Industrial Estate) कहाँ स्थापना भएको थियो ?
- A. हेटौँडा
- B. विराटनगर
- C. पाटन
- D. बालाजु
सही उत्तर: B. विराटनगर
व्याख्या: विराटनगर औद्योगिक क्षेत्र (स्थापना: २०२०) नेपालको पहिलो औद्योगिक क्षेत्र हो, जसले देशको औद्योगिक विकासको जग बसायो।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको पहिलो सहकारी संस्थाको रूपमा कुनलाई लिइन्छ ?
- A. नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रीय सहकारी संघ
- B. छिन्नमस्ता बहुउद्देश्यीय सहकारी
- C. नेपाल राष्ट्रिय सहकारी बैंक
- D. राष्ट्रिय विकास बैंक
सही उत्तर: A. नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रीय सहकारी संघ
व्याख्या: नेपाल बचत तथा ऋण केन्द्रीय सहकारी संघ (स्थापना: २०१९) लाई नेपालको पहिलो औपचारिक सहकारी संस्थाको रूपमा मानिन्छ।
प्रश्न ३: सबैभन्दा बढी घाटामा रहेको संस्थान
नेपालको सबैभन्दा बढी घाटामा रहेको सार्वजनिक संस्थान कुन हो ?
- A. नेपाल विद्युत प्राधिकरण
- B. नेपाल टेलिभिजन
- C. नेपाल वायुसेवा निगम
- D. नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड
सही उत्तर: C. नेपाल वायुसेवा निगम
संक्षिप्त व्याख्या: नेपाल वायुसेवा निगम (NAC) लामो समयदेखि घाटामा रहेको छ, जसको मुख्य कारण पुराना जहाज, मर्मत लागत, व्यवस्थापन समस्या, र बढ्दो प्रतिस्पर्धा हो। हालैका वर्षहरूमा पनि यसले वित्तीय सुधारका प्रयास गरिरहेको छ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपाल विद्युत प्राधिकरण (NEA) को स्थापना कुन वर्षमा भएको थियो ?
- A. २०१०
- B. २०१८
- C. २०२२
- D. २०३५
सही उत्तर: D. २०३५
व्याख्या: नेपाल विद्युत प्राधिकरणको स्थापना वि.सं. २०३५ साल (सन् १९७८) मा भएको थियो, जसले नेपालको विद्युत उत्पादन, प्रसारण र वितरणको जिम्मा लिन्छ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प B मा आधारित)
नेपाल टेलिभिजनले आफ्नो नियमित प्रसारण कुन वर्षदेखि सुरु गर्यो ?
- A. २०३८
- B. २०४२
- C. २०४५
- D. २०५२
सही उत्तर: C. २०४५
व्याख्या: नेपाल टेलिभिजन (NTV) को नियमित प्रसारण वि.सं. २०४५ सालदेखि सुरु भएको हो। यो नेपालको राष्ट्रिय टेलिभिजन हो।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड (NTC) को स्थापना कुन वर्ष भएको हो ?
- A. २०३५
- B. २०४२
- C. २०४७
- D. २०५५
सही उत्तर: B. २०४२
व्याख्या: नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड (NTC) को स्थापना वि.सं. २०४२ साल (सन् १९८५) मा भएको थियो, र यसले देशको दूरसञ्चार सेवा विस्तारमा प्रमुख भूमिका खेल्यो।
प्रश्न ४: स्थिर पूँजी निर्माणमा योगदान
कुल स्थिर पूँजी निर्माण (Gross Fixed Capital Formation) मा सार्वजनिक संस्थानको योगदान कति रहेको छ ?
- A. ७.०१%
- B. ८.०१%
- C. ९.०१%
- D. ६.०१%
सही उत्तर: B. ८.०१%
संक्षिप्त व्याख्या: नेपालको कुल स्थिर पूँजी निर्माणमा सार्वजनिक संस्थानको योगदान लगभग ८.०१% रहेको तथ्यांकहरूले देखाउँछन्। यसले पूर्वाधार विकासमा यी संस्थानहरूको महत्वपूर्ण भूमिकालाई दर्शाउँछ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा कृषि क्षेत्रको योगदान लगभग कति प्रतिशत रहेको छ ?
- A. ७%
- B. १०%
- C. २५%
- D. ३५%
सही उत्तर: C. २५%
व्याख्या: नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान करिब २४-२५% रहेको छ, जसले देशको अर्थतन्त्रमा कृषिको महत्वलाई देखाउँछ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको जलविद्युत क्षेत्रले कुल GDP मा कति प्रतिशत योगदान पुर्याउँछ ?
- A. २%
- B. ५%
- C. ९%
- D. १२%
सही उत्तर: A. २%
व्याख्या: जलविद्युत क्षेत्रको नेपालको GDP मा लगभग २% योगदान रहेको अनुमान छ, यद्यपि यस क्षेत्रको विकासको व्यापक सम्भावना रहेको छ।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको कुल GDP मा पर्यटन क्षेत्रको अप्रत्यक्ष योगदान कति रहेको छ ?
- A. ४%
- B. ६%
- C. १५%
- D. २५%
सही उत्तर: C. १५%
व्याख्या: नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटन क्षेत्रले अप्रत्यक्ष रूपमा १०-१५% योगदान पुर्याउँछ, जसले रोजगारी र राजस्व सिर्जनामा सहयोग गर्दछ।
प्रश्न ५: निजीकरण भएका संस्थानको सङ्ख्या
नेपालमा हालसम्म कति वटा सार्वजनिक संस्थानको निजीकरण भइसकेको छ ?
- A. १८ वटा
- B. १९ वटा
- C. २० वटा
- D. २१ वटा
सही उत्तर: B. १९ वटा
संक्षिप्त व्याख्या: सार्वजनिक संस्थान ऐन अन्तर्गत विभिन्न समयमा गरी हालसम्म १९ वटा सार्वजनिक संस्थानहरूको निजीकरण गरिएको तथ्यांक छ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपालमा हाल कति वटा सार्वजनिक संस्थान सञ्चालनमा रहेका छन् ?
- A. २७
- B. ३७
- C. ४७
- D. ५७
सही उत्तर: B. ३७
व्याख्या: वि.सं. २०७९ को तथ्यांक अनुसार, निजीकरण पश्चात् ३७ वटा सार्वजनिक संस्थानहरू सञ्चालनमा रहेका छन्।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको पहिलो पाँच वर्षीय योजना कुन वर्ष सुरु गरिएको थियो ?
- A. २००१
- B. २०१३
- C. २०१९
- D. २०२५
सही उत्तर: B. २०१३
व्याख्या: नेपालको पहिलो पाँच वर्षीय योजना वि.सं. २०१३ साल (सन् १९५६) मा सुरु भएको थियो, जुन राष्ट्रिय योजना आयोग अन्तर्गत सञ्चालन भएको थियो।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको पहिलो निजी उद्योगको रूपमा कुनलाई लिइन्छ ?
- A. जगदम्बा स्टिल
- B. चौधरी ग्रुप
- C. गोल्छा संगठन
- D. विराटनगर जुट मिल
सही उत्तर: C. गोल्छा संगठन
व्याख्या: गोल्छा संगठन नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रमुख निजी व्यावसायिक समूहहरू मध्ये एक हो, जसले नेपालको निजी क्षेत्रको विकासको जग बसायो।
प्रश्न ६: संस्थागत सुशासन
संस्थागत सुशासन (Institutional Governance) लाई कार्यान्वयन गर्ने मुख्य भूमिका कसको हो ?
- A. सर्वसाधारण
- B. सञ्चारमाध्यम
- C. सार्वजनिक निकाय
- D. निजी क्षेत्र
सही उत्तर: C. सार्वजनिक निकाय
संक्षिप्त व्याख्या: संस्थागत सुशासन लागू गर्ने मुख्य जिम्मेवारी सरकारी निकाय, संस्थान, र नियामक निकायहरू (जस्तै: संघीय संसद, स्थानीय सरकार, नियामक आयोग) को हुन्छ, किनभने यसले कानुनी, नीतिगत र पर्यवेक्षणीय भूमिका खेल्छन्।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
सुशासन सुनिश्चित गर्न नागरिकको सहभागितालाई प्रोत्साहन गर्ने संवैधानिक अधिकार कुन हो ?
- A. सूचनाको हक
- B. निवेदनको हक
- C. संघको स्वतन्त्रता
- D. मतदानको अधिकार
सही उत्तर: A. सूचनाको हक
व्याख्या: सूचनाको हक संविधानको धारा २७ ले सुनिश्चित गरेको छ, जसले नागरिकलाई सार्वजनिक निकायबाट सूचना माग गर्ने अधिकार दिएर सुशासन प्रवर्द्धन गर्दछ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प B मा आधारित)
नेपालको प्रेस स्वतन्त्रताको सूचकांक (Press Freedom Index) मा कुन सङ्घ/संस्थाले वार्षिक प्रतिवेदन प्रकाशित गर्दछ ?
- A. युनेस्को
- B. रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स
- C. फ्रीडम हाउस
- D. एम्नेस्टी इन्टरनेशनल
सही उत्तर: B. रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स
व्याख्या: रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स (RSF) ले विश्वभरका देशहरूको प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांक प्रकाशित गर्दछ, जसले मिडियाको स्वतन्त्रता र सुशासनको मूल्यांकन गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको निजी क्षेत्रको संस्थागत विकासमा प्रमुख भूमिका खेल्ने संगठन कुन हो ?
- A. नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ (FNCCI)
- B. नेपाल राष्ट्र बैंक
- C. सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय
- D. वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभाग
सही उत्तर: A. नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ (FNCCI)
व्याख्या: नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ (FNCCI) नेपालको निजी क्षेत्रको शीर्ष संस्था हो, जसले उद्योगी-व्यवसायीको प्रतिनिधित्व गर्दै नीति निर्माणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
प्रश्न ७: सस्तो सेवाको प्रभाव
सार्वजनिक संस्थानमार्फत सस्तो र सुलभ सेवाको प्रभावले जनताको जीवनस्तरमा कस्तो परिवर्तन हुन्छ ?
- A. गिरावट
- B. स्थायित्व
- C. सुधार
- D. विभाजन
सही उत्तर: C. सुधार
संक्षिप्त व्याख्या: सार्वजनिक संस्थानले शिक्षा, स्वास्थ्य, ऊर्जा, र यातायातजस्ता क्षेत्रमा सस्तो सेवा उपलब्ध गराएर जनताको पहुँच बढाउँछ, जसले जीवनस्तरमा सकारात्मक सुधार ल्याउँछ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपालको मानव विकास सूचकांक (HDI) मा कुन वर्ष गिरावट आएको थियो ?
- A. २०१५
- B. २०१८
- C. २०२०
- D. २०२२
सही उत्तर: C. २०२०
व्याख्या: कोभिड-१९ महामारीको प्रभावले गर्दा सन् २०२० मा नेपालको HDI मा गिरावट आएको थियो, जसले जीवनस्तर, शिक्षा, र आयमा नकारात्मक असर परेको देखाउँछ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प B मा आधारित)
नेपालको गरिबी दर (Poverty Rate) हाल कति प्रतिशत रहेको अनुमान छ ?
- A. १०%
- B. २०%
- C. ३०%
- D. ४०%
सही उत्तर: B. २०%
व्याख्या: नेपालको गरिबी दर करिब २०.५% रहेको अनुमान गरिएको छ, जुन पछिल्लो दशकमा स्थिर रहेको तथ्यांकले देखाउँछ।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको संविधानको कुन धाराले सामाजिक विभाजन अन्त्य गर्न समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तलाई अनिवार्य गरेको छ ?
- A. धारा १२
- B. धारा १८
- C. धारा २१
- D. धारा ४२
सही उत्तर: B. धारा १८
व्याख्या: संविधानको धारा १८ ले समानता र समावेशी सिद्धान्तलाई जोड दिएको छ, जसले सामाजिक विभाजन कम गर्न र सबै समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्दछ।
प्रश्न ८: ग्लोबल भिलेज अवधारणा
“Global Village” भन्ने अवधारणा कसँग सम्बन्धित छ ?
- A. गाउँ–नगर विकाससँग
- B. सञ्चार र अन्तरजालसँग
- C. कृषिको विकाससँग
- D. भौगोलिक सीमांकनसँग
सही उत्तर: B. सञ्चार र अन्तरजालसँग
संक्षिप्त व्याख्या: 'ग्लोबल भिलेज' अवधारणा (मार्शल म्याक्लुहानद्वारा प्रस्तुत) सञ्चार प्रविधि, इन्टरनेट र डिजिटल मिडियासँग सम्बन्धित छ, जसले विश्वलाई एउटा सानो गाउँको रूपमा चित्रण गर्दछ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपालको संघीय संरचनामा गाउँपालिका र नगरपालिकाको स्थानीय विकासको जिम्मा कुन सरकारको हो ?
- A. संघीय सरकार
- B. प्रदेश सरकार
- C. स्थानीय सरकार
- D. राष्ट्रिय योजना आयोग
सही उत्तर: C. स्थानीय सरकार
व्याख्या: संविधानले गाउँपालिका र नगरपालिकालाई स्थानीय विकास, पूर्वाधार, र सेवा प्रवाहको मुख्य जिम्मेवारी प्रदान गरेको छ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको कुल GDP मा कृषि क्षेत्रको योगदान कति प्रतिशत रहेको छ ?
- A. १०%
- B. १५%
- C. २४%
- D. ४०%
सही उत्तर: C. २४%
व्याख्या: नेपालको GDP मा कृषि क्षेत्रको योगदान करिब २४% रहेको छ, तर कोरोना महामारीपछि यो केही घटेको पनि देखिन्छ।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा विवाद समाधान गर्न कुन संयन्त्रलाई प्रयोग गरिन्छ ?
- A. अन्तर्राष्ट्रिय अदालत
- B. संयुक्त राष्ट्र संघ
- C. सीमा निर्धारण आयोग
- D. विदेश मन्त्रालय
सही उत्तर: C. सीमा निर्धारण आयोग
व्याख्या: नेपाल-भारत/चीन सीमा विवाद समाधानका लागि संयुक्त सीमा निर्धारण आयोग (Joint Boundary Commission) गठन गरिन्छ, जसले द्विपक्षीय वार्तामार्फत सीमांकनको काम गर्दछ।
प्रश्न ९: कर्मचारी छनोट प्रक्रिया
नेपालको सार्वजनिक सेवामा कर्मचारी छनोट गर्ने प्रक्रिया कुन हो ?
- A. जागिर दिने व्यक्ति रोजेर
- B. विज्ञापन, दरखास्त र परीक्षामार्फत
- C. लटरी प्रणालीबाट
- D. साथीभाइको सिफारिसमा
सही उत्तर: B. विज्ञापन, दरखास्त र परीक्षामार्फत
संक्षिप्त व्याख्या: नेपालको संविधान र लोक सेवा ऐन, २०४९ अनुसार सार्वजनिक पदमा नियुक्ति खुला प्रतियोगिता, विज्ञापन, दरखास्त, र लिखित/मौखिक परीक्षामार्फत हुन्छ।
अन्य विकल्पहरूबाट सिर्जित नयाँ प्रश्नहरू
संबंधित प्रश्न १ (विकल्प A मा आधारित)
नेपालको संविधानको कुन धाराले सार्वजनिक पदमा नियुक्ति योग्यता र योगदानको आधारमा हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ ?
- A. धारा १५
- B. धारा १६
- C. धारा २८
- D. धारा २९
सही उत्तर: D. धारा २९
व्याख्या: संविधानको धारा २९ ले सार्वजनिक सेवामा नियुक्तिका लागि योग्यता र योगदानको मापदण्ड तोकेको छ, जसले मनोमानी नियुक्तिलाई रोक्छ।
संबंधित प्रश्न २ (विकल्प C मा आधारित)
नेपालको संसदीय निर्वाचन प्रणालीमा समानुपातिक प्रतिनिधित्वको लागि कुन विधि प्रयोग गरिन्छ ?
- A. फर्स्ट-पास्ट-द-पोस्ट
- B. लटरी प्रणाली
- C. समानुपातिक सूची प्रणाली
- D. बहुमत प्रणाली
सही उत्तर: C. समानुपातिक सूची प्रणाली
व्याख्या: नेपालको संसदीय निर्वाचनमा समानुपातिक प्रतिनिधित्वका लागि बन्द सूची (Closed List) प्रणाली प्रयोग गरिन्छ, जसले विभिन्न समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्दछ।
संबंधित प्रश्न ३ (विकल्प D मा आधारित)
नेपालको लोक सेवा आयोगको सिफारिस बिना नियुक्ति गर्ने अधिकार कुन संवैधानिक निकायलाई छ ?
- A. मन्त्रिपरिषद्
- B. राष्ट्रपति
- C. प्रधानमन्त्री
- D. कुनै पनि निकायलाई छैन
सही उत्तर: D. कुनै पनि निकायलाई छैन
व्याख्या: संविधानले लोक सेवा आयोगको सिफारिस बिना सार्वजनिक पदमा नियुक्ति गर्न नपाइने व्यवस्था गरेको छ, जसले सिफारिस र भाइभाटीजन्य नियुक्तिलाई रोक्छ।
निष्कर्ष
सार्वजनिक संस्थान, तिनको कार्यक्षेत्र, निजीकरणका प्रयास, र संस्थागत सुशासन नेपालको प्रशासनिक र आर्थिक अध्ययनका अभिन्न पक्ष हुन्। माथि उल्लेख गरिएका प्रश्नहरूले यी विषयवस्तुहरूको गहन अध्ययन गर्न मद्दत गर्छन्। प्रत्येक मूल प्रश्नसँगै अन्य विकल्पहरूलाई आधार बनाई थप तीन नयाँ प्रश्नहरू सिर्जना गरिएको छ, जसले तपाईंको तयारीलाई व्यापक र बहुआयामिक बनाउँछ।
यी प्रश्नहरूको अभ्यासले नेपालको सार्वजनिक प्रशासन, अर्थनीति, र सामाजिक विकासको बारेमा स्पष्ट धारणा विकास गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
स्रोत / तथ्य जाँच (Sources / Fact Check)
- नेपाल सरकार, सार्वजनिक संस्थान ऐन, २०४६
- नेपाल राष्ट्र बैंक, वार्षिक प्रतिवेदन, विभिन्न अंक
- नेपालको संविधान, २०७२
- लोक सेवा आयोग, नेपाल
- नेपाल विद्युत प्राधिकरण, आधिकारिक वेबसाइट
- नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी लिमिटेड, आधिकारिक वेबसाइट
- नेपाल वायुसेवा निगम, वार्षिक प्रतिवेदन
- रिपोर्टर्स विदाउट बोर्डर्स (RSF), प्रेस स्वतन्त्रता सूचकांक
- संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP), Human Development Report
.jpg)
