विश्वका महादेश र महासागर सम्बन्धी महत्वपूर्ण जानकारी

भूगोलको सामान्य परिचय

‘Geography’ शब्द ग्रिक भाषाको Geografein शब्दबाट आएको मानिन्छ। भूगोल पृथ्वीको सतह, यसको धरातलीय स्वरूप, हावापानी, वनस्पति, माटो, उत्पादन, जनता तथा तिनीहरूको वितरणसँग सम्बन्धित विषय हो।

भूगोललाई मुख्य रूपमा दुई भागमा अध्ययन गरिन्छ। ती हुन् भौतिक भूगोल र मानव भूगोल। भौतिक भूगोलमा सौर्यमण्डल, सूर्य, नक्षत्र, पृथ्वी, चन्द्रमा, चट्टान, वायुमण्डल, हावापानी, वन, माटो, पानी तथा जीवजन्तुजस्ता विषय पर्छन्। मानव भूगोल भने मानव र वातावरणबीचको सम्बन्धसँग सम्बन्धित हुन्छ।

वर्तमान मानव भूगोलका जनकका रूपमा जर्मनीका विद्वान Friedrich Ratzel लाई मानिन्छ। मानव भूगोलको विकास १९औँ शताब्दीमा भएको स्रोतमा उल्लेख छ। प्रारम्भमा भूगोलको अध्ययन पृथ्वी तथा त्यसका निवासीहरूको वर्णनमा सीमित थियो।

Cartography भन्नाले मानचित्र विद्या अर्थात् नक्सासम्बन्धी अध्ययन तथा कला बुझिन्छ।

विश्वका सात महादेश

पृथ्वीको सम्पूर्ण स्थलीय भागलाई सात महादेशमा विभाजन गरिएको छ। ती महादेशहरू एसिया, अफ्रिका, उत्तर अमेरिका, दक्षिण अमेरिका, अन्टार्कटिका, युरोप र अस्ट्रेलिया हुन्।

महादेश	क्षेत्रफल (वर्ग कि.मि.)	मुख्य विशेषता
एसिया	४,३९,९९,०००	विश्वको सबैभन्दा ठूलो तथा विषमताको महादेश
अफ्रिका	२,९७,८५,०००	कालो वा अँध्यारो महादेश
उत्तर अमेरिका	२,४३,२०,०००	नयाँ संसार
दक्षिण अमेरिका	१,७७,९८,५००	चराहरूको महादेश
अन्टार्कटिका	१,३०,००,०००	हिमचादर तथा मानव बसोवास नभएको एक मात्र महादेश
युरोप	१,०४,९८,०००	प्रायद्वीपहरूको पनि प्रायद्वीप
अस्ट्रेलिया	७६,८६,३००	सबैभन्दा सानो महादेश तथा कंगारुको महादेश

एसिया महादेश

एसिया क्षेत्रफलका हिसाबले विश्वको सबैभन्दा ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल ४,३९,९९,००० वर्ग कि.मि. रहेको स्रोतमा उल्लेख छ। एसिया करिब १०° दक्षिणी अक्षांशदेखि ७८° उत्तरी अक्षांशसम्म र २५° पूर्वी देशान्तरदेखि १७०° पश्चिमी देशान्तरसम्म फैलिएको छ।

एसियाको उत्तर-दक्षिण चौडाइ सरदर ८६०० किलोमिटर र पूर्व-पश्चिम लम्बाइ ९६०० किलोमिटर रहेको छ। यसको पूर्वमा प्रशान्त महासागर, पश्चिममा युरोप, उत्तरमा सुमेरु महासागर र दक्षिणमा हिन्द महासागर पर्दछ। एसिया र उत्तर अमेरिकालाई बेरिङ जलसंयोजकले छुट्याउँछ।

• एसियाले विश्वको स्थल भागको करिब २९.९२ प्रतिशत भाग ओगटेको छ।
• विश्वको करिब ५४ प्रतिशत जनसंख्या एसियामा रहेको स्रोतमा उल्लेख छ।
• एसिया र युरोपमा फैलिएको घाँसे मैदानलाई स्टेप्स भनिन्छ।
• विश्वको सबैभन्दा गहिरो ताल बैकाल ताल हो।
• एसिया र युरोप दुवैमा फैलिएका देश रुस तथा तुर्किए हुन्।
• एसिया र युरोपलाई युराल र ककेसस् पर्वतले जोडेको उल्लेख छ।
• विश्वको सबैभन्दा अग्लो र फराकिलो पठारका रूपमा तिब्बतको पामिर पठार उल्लेख गरिएको छ।

पामिर पठार करिब ५००० मिटर उचाइमा रहेको र यसलाई संसारको छानो (Roof of the World) पनि भनिने स्रोतमा उल्लेख छ।

एसियाका प्रमुख नदी, ताल र अन्य तथ्य

• एसियाको सबैभन्दा लामो नदी यान्जे नदी हो।
• एसियाका प्रमुख नदीहरूमा यान्जे, गंगा, हवाङ्हो, मेकङ र अमुर पर्छन्।
• विश्वको सबैभन्दा ठूलो ताल क्यास्पियन ताल हो।
• क्यास्पियन ताल इरान र रुसको बीचमा रहेको उल्लेख छ।
• एसियाको सबैभन्दा ठूलो देश चीन हो।
• श्रीलंकालाई हिन्द महासागरको मोती भनिन्छ।
• भियतनामलाई पहिले चम्पा नामले चिनिन्थ्यो।
• सगरमाथाको उचाइ ८,८४८.८६ मिटर अर्थात् २९,०३१.६९ फिट रहेको छ।
• एसियालाई Home of Man तथा विषमताको महादेश भनेर पनि चिनिन्छ।
• सियाचेन एसियाको सबैभन्दा लामो हिमनदीका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
• एसिया र अफ्रिकाको बीचमा लालसागर रहेको छ।
• एसिया र उत्तर अमेरिकाको बीचमा बेरिङ सागर रहेको छ।
• विश्वमा सबैभन्दा बढी जाडो हुने ठाउँका रूपमा भखयान्स्क, रुसलाई उल्लेख गरिएको छ।
• विश्वमा सबैभन्दा बढी वर्षा हुने ठाउँका रूपमा चेरापुञ्जी, भारतलाई उल्लेख गरिएको छ।

अफ्रिका महादेश

अफ्रिका क्षेत्रफलका हिसाबले विश्वको दोस्रो ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल २,९७,८५,००० वर्ग कि.मि. रहेको छ। अफ्रिका ३७° उत्तरी अक्षांशदेखि ३५° दक्षिणी अक्षांशसम्म तथा २०° पश्चिमी देशान्तरदेखि ५०° पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ।

अफ्रिकाको उत्तर-दक्षिण लम्बाइ करिब ८००० किलोमिटर र पूर्व-पश्चिम चौडाइ करिब ७४४० किलोमिटर रहेको स्रोतमा उल्लेख छ। अफ्रिकालाई कालो वा अँध्यारो महादेश पनि भनिन्छ।

• अफ्रिकाको बारेमा जानकारी गराउने पहिलो व्यक्तिका रूपमा डेभिड लिभिङस्टोनलाई उल्लेख गरिएको छ।
• अफ्रिकाको घाँसे मैदानलाई भेल्ड भनिन्छ।
• अफ्रिकाको सबैभन्दा लामो हिमनदी किलिमञ्जरोको हिमनदी हो।
• अफ्रिका सबैभन्दा बढी भाषिक विविधता भएको महादेशका रूपमा उल्लेख गरिएको छ।
• अफ्रिकामा दुई हजारभन्दा बढी भाषा बोलिने स्रोतमा उल्लेख छ।
• अफ्रिकाको सर्वोच्च शिखर किलिमञ्जरो हो, जसको उचाइ ५,८९५ मिटर छ।
• अफ्रिकालाई उच्च समस्थलीको महादेश भनिन्छ।
• अफ्रिकाको सबैभन्दा ठूलो देश अल्जेरिया हो।
• अफ्रिकाको सबैभन्दा सानो देश सेसेल्स हो।

अफ्रिकाका नदी, ताल र मरुभूमि

विश्वको सबैभन्दा लामो नदीका रूपमा स्रोतमा नाइल नदी उल्लेख गरिएको छ। नाइल नदीको उद्गमस्थल भिक्टोरिया तालसँग सम्बन्धित रहेको जानकारी दिइएको छ। अफ्रिकाका प्रमुख नदीहरूमा नाइल, कंगो, नाइजर र जाम्बेजी पर्छन्।

• अफ्रिकाको सबैभन्दा ठूलो ताल भिक्टोरिया ताल हो।
• अफ्रिकाको सबैभन्दा लामो पर्वत शृंखला एटलास पर्वत हो।
• अफ्रिकाका उष्ण सदावहार जंगललाई Rain Forest भनिन्छ।
• अफ्रिकाको सबैभन्दा होचो भाग लेक असाल, जिबुटी हो।
• विश्वको सबैभन्दा ठूलो मरुभूमि सहारा मरुभूमि हो।
• अफ्रिकाका प्रमुख सहरमा कायरो, प्रिटोरिया, केपटाउन, ट्रिपोली, कासाब्लांका र खार्तुम पर्छन्।
• विश्वको ठूलो हिरा खानीका रूपमा किम्बरली खानीलाई उल्लेख गरिएको छ।

उत्तर अमेरिका महादेश

उत्तर अमेरिका क्षेत्रफलका हिसाबले विश्वको तेस्रो ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल २,४३,२०,००० वर्ग कि.मि. रहेको छ। यो १०° उत्तरी अक्षांशदेखि ८०° उत्तरी अक्षांशसम्म तथा २०° पश्चिमी देशान्तरदेखि १६०° पश्चिमी देशान्तरसम्म फैलिएको छ।

उत्तर अमेरिकाको उत्तर-दक्षिण सरदर लम्बाइ करिब ७२०० किलोमिटर र पूर्व-पश्चिम सरदर चौडाइ करिब ४८०० किलोमिटर रहेको छ। यसलाई नयाँ संसार तथा पश्चिम गोलार्द्धको महादेश भनेर पनि चिनिन्छ।

• उत्तर अमेरिका र दक्षिण अमेरिकालाई पानामा नहरले जोडेको छ।
• क्रिस्टोफर कोलम्बसले सन् १४९२ मा उत्तर अमेरिका पत्ता लगाएको स्रोतमा उल्लेख छ।
• उत्तर अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र क्यानडा हो।
• उत्तर अमेरिकाको सबैभन्दा सानो राष्ट्र सेन्ट किट्स एन्ड नेभिस हो।
• उत्तर अमेरिकाको नाम अमेरिगो विस्पुच्ची नामक साहसी यात्रीसँग सम्बन्धित रहेको उल्लेख छ।
• उत्तर अमेरिकाको सर्वोच्च चुचुरो मेकिन्ले हो, जसको उचाइ ६,१९४ मिटर छ।
• उत्तर अमेरिकाको सबैभन्दा होचो भाग क्यालिफोर्नियाको डेथ भ्याली हो।

उत्तर अमेरिकाका प्रमुख ताल र नदी

सुपेरियर, मिचिगन, हुरन, इरी र ओन्टेरियो गरी पाँच ठूला तालको समूहलाई महान ताल (Great Lakes) भनिन्छ।

• उत्तर अमेरिकाको सबैभन्दा लामो नदी मिसिसिपी-मिसौरी हो, जसको लम्बाइ ६,२४० किलोमिटर उल्लेख गरिएको छ।
• प्रमुख नदीहरूमा मिसिसिपी-मिसौरी, हड्सन, युकन, अरकन्सास, कोलोराडो, ओहिओ र कोलम्बिया पर्छन्।
• उत्तर अमेरिकाको शीतोष्ण घाँसे मैदानलाई प्रेयरी भनिन्छ।
• उत्तर अमेरिकाले विश्वको भू-क्षेत्रफलको करिब १६.९ प्रतिशत भाग ओगटेको स्रोतमा उल्लेख छ।
• उत्तर अमेरिकाका प्रमुख सहरमा न्युयोर्क, वासिंगटन डी.सी., सान फ्रान्सिस्को, सिकागो, मेक्सिको, मन्ट्रियल र ओटावा पर्छन्।
• विश्वको सबैभन्दा ठूलो नेसनल पार्कका रूपमा Northeast Greenland National Park उल्लेख गरिएको छ।
• उत्तर अमेरिकाको सक्रिय ज्वालामुखी स्थलका रूपमा माउन्ट सान्ता मारिया, ग्वाटेमालालाई उल्लेख गरिएको छ।

दक्षिण अमेरिका महादेश

दक्षिण अमेरिका विश्वको चौथो ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल १,७७,९८,५०० वर्ग कि.मि. रहेको छ। यो १२° उत्तरी अक्षांशदेखि ५६° दक्षिणी अक्षांशसम्म र ३५° पश्चिमी देशान्तरदेखि ८०° पश्चिमी देशान्तरसम्म फैलिएको छ।

दक्षिण अमेरिका उत्तरबाट दक्षिणतर्फ साँघुरो हुँदै गएको महादेशका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। यसको उत्तर-दक्षिण लम्बाइ ७४४२ किलोमिटर र पूर्व-पश्चिम चौडाइ ५२२१ किलोमिटर रहेको स्रोतमा दिइएको छ।

• दक्षिण अमेरिकाको पश्चिममा प्रशान्त महासागर र पूर्व तथा उत्तरमा आन्ध्र महासागर पर्दछ।
• दक्षिणमा कुमेरु महासागर रहेको उल्लेख छ।
• दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा लामो हिमनदी पेरिटो मोरेनो हो।
• विश्वकै अग्लो ‘एन्जेल’ नामक झरना भेनेजुयलामा रहेको छ।
• दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा उचाइमा रहेको ताल टिटिकाका हो, जसको उचाइ ३८१० मिटर उल्लेख गरिएको छ।
• दक्षिण अमेरिकाको उच्च भू-भाग माउन्ट एकान्कागुआ हो, जसको उचाइ ६९६२ मिटर छ।
• अर्जेन्टिनाको घाँसे मैदानलाई पेम्पाज भनिन्छ।

दक्षिण अमेरिकाका नदी र अन्य भौगोलिक तथ्य

• विश्वको सबैभन्दा ठूलो नदीका रूपमा अमेजन नदी उल्लेख गरिएको छ।
• दक्षिण अमेरिकाका प्रमुख नदीहरूमा अमेजन, ओरिनोको, पराना, पाराग्वे, उरुग्वे र रियोग्राण्डे पर्छन्।
• दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र ब्राजिल हो।
• दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा सानो राष्ट्र ट्रिनिडाड एन्ड टेबागो हो।
• दक्षिण अमेरिकाले विश्वको भू-क्षेत्रको करिब ११.९ प्रतिशत भाग ओगटेको छ।
• दक्षिण अमेरिकाका प्रमुख सहरमा ब्रासिलिया, रियो द जेनेरियो र ब्युनस आयर्स पर्छन्।
• विश्वकै सबैभन्दा दक्षिणमा पर्ने सहरका रूपमा पुन्टा एरेनास, चिली उल्लेख गरिएको छ।
• दक्षिण अमेरिकाको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रहेको राजधानी सहर बोलिभियाको लापाज हो।
• उत्तर अमेरिका र दक्षिण अमेरिकालाई पानामा नहरले जोडेको छ।
• दक्षिण अमेरिका र अन्टार्कटिकालाई ड्रेक नहरले जोडेको स्रोतमा उल्लेख छ।
• दक्षिण अमेरिकालाई एन्डिज पर्वत श्रेणी, मध्य समतल भूमि र पूर्वी उच्च भूमि गरी तीन भागमा विभाजन गर्न सकिन्छ।
• दक्षिण अमेरिकाको ठूलो ताल माराकाइवा हो।
• दक्षिण अमेरिकाको ठूलो मरुभूमि पाटागोनियन मरुभूमि हो।
• जलस्रोतमा विश्वको सबैभन्दा धनी राष्ट्रका रूपमा ब्राजिल उल्लेख गरिएको छ।
• दक्षिण अमेरिकाका दुई भूपरिवेष्ठित राष्ट्र बोलिभिया र पाराग्वे हुन्।

अन्टार्कटिका महादेश

अन्टार्कटिका विश्वको पाँचौँ ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल १,३०,००,००० वर्ग किलोमिटर रहेको छ र यसले विश्वको भू-क्षेत्रको करिब ८.९ प्रतिशत भाग ओगटेको स्रोतमा उल्लेख छ।

अन्टार्कटिका ६६°३०' दक्षिणी अक्षांशदेखि ९०° दक्षिणी अक्षांशसम्म फैलिएको छ। यसको देशान्तरीय फैलावट ११४° पूर्वी देशान्तरदेखि १५३° पूर्वी देशान्तरसम्म उल्लेख गरिएको छ।

• अन्टार्कटिकालाई हिम चादर (Ice Sheet) उपनामले चिनिन्छ।
• मानव बसोवास नभएको एक मात्र महादेश अन्टार्कटिका हो।
• अन्टार्कटिकाको सबैभन्दा अग्लो भू-भाग भिन्सन म्यासिफ हो, जसको उचाइ ४८९२ मिटर छ।
• अन्टार्कटिकाको सबैभन्दा होचो भू-भाग बेन्टले सबग्लेसियल ट्रेन्च हो।
• अन्टार्कटिकाको उच्च पर्वतमाला एल्सवर्थ पर्वत हो।
• अन्टार्कटिकाको सबैभन्दा लामो हिमनदी ल्याम्बर्ट ग्लेसियर हो।
• ल्याम्बर्ट ग्लेसियर करिब ४०० किलोमिटर लामो र ४० किलोमिटर चौडा रहेको उल्लेख छ।
• अन्टार्कटिकाको करिब ९८ प्रतिशत भू-भाग हिउँले ढाकेको छ।
• विश्वको करिब ९० प्रतिशत हिउँ अन्टार्कटिकामा रहेको स्रोतमा उल्लेख छ।
• अन्टार्कटिकामा हिउँको मोटाइ २१०० मिटरसम्म रहेको उल्लेख छ।
• अन्टार्कटिका सबैभन्दा पछि पत्ता लगाइएको महादेश हो।

युरोप महादेश

युरोप विश्वको छैटौँ ठूलो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल १,०४,९८,००० वर्ग किलोमिटर रहेको छ र यसले विश्वको भू-क्षेत्रको करिब ७ प्रतिशत भाग ओगटेको स्रोतमा उल्लेख छ।

युरोप ३६° उत्तरी अक्षांशदेखि ७१° उत्तरी अक्षांशसम्म र २०° पश्चिमी देशान्तरदेखि ६५° पश्चिमी देशान्तरसम्म फैलिएको छ। यसको पूर्व-पश्चिम लम्बाइ ६४०० किलोमिटर र उत्तर-दक्षिण चौडाइ ४८०० किलोमिटर रहेको छ।

• युरोपको पूर्वमा एसिया, पश्चिममा आन्ध्र महासागर र उत्तरमा सुमेरु महासागर पर्दछ।
• दक्षिणमा भूमध्यसागर रहेको छ।
• तीनतिर पानी र एकतिर जमिनले घेरिएको जमिनलाई प्रायद्वीप भनिन्छ।
• युरोपमा धेरै प्रायद्वीप रहेकाले यसलाई प्रायद्वीपहरूको पनि प्रायद्वीप भनिन्छ।
• एसिया र युरोपलाई संयुक्त रूपमा युरेसिया भनिन्छ।
• युरोपको सर्वोच्च भू-भाग माउन्ट एल्ब्रुज हो, जसको उचाइ ५६३३ मिटर छ।
• युरोपको सबैभन्दा ठूलो राष्ट्र रुस हो।
• युरोपको सबैभन्दा सानो राष्ट्र भ्याटिकन सिटी हो।
• युरोपमा भूपरिवेष्ठित राष्ट्रको संख्या १८ रहेको स्रोतमा उल्लेख छ।

युरोपका नदी, ताल र प्रमुख सहर

• युरोपको सबैभन्दा लामो हिमनदी भट्नाजोकुल हो।
• युरोपको सबैभन्दा लामो नदी भोल्गा हो।
• महत्वपूर्ण नदीका रूपमा डेन्युवलाई उल्लेख गरिएको छ।
• युरोपका प्रमुख नदीमा भोल्गा, डेन्युव, युराल र डन पर्छन्।
• युरोपको सबैभन्दा लामो पर्वत शृंखला आल्पस पर्वत हो।
• युरोपको सबैभन्दा ठूलो ताल लाडोगा ताल हो।
• ‘रोटीको बास्केट’ भनेर युक्रेनलाई चिनिन्छ।
• ‘Buffer Zone of Europe’ भनेर बेल्जियमलाई चिनाइएको छ।
• युरोपमा सबैभन्दा बढी ताल भएको राष्ट्र रुस हो।
• स्क्यान्डेनेभियन क्षेत्र युरोप महादेशमा पर्छ।

युरोपका प्रमुख सहरहरूमा मस्को, लण्डन, म्यानचेस्टर, पेरिस, बोन, बर्लिन, म्युनिख, बर्न, भियना, वार्सा, रोम, मेड्रिड, बार्सिलोना, ओस्लो र स्टकहोम आदि पर्छन्।

अस्ट्रेलिया महादेश

अस्ट्रेलिया विश्वको सबैभन्दा सानो महादेश हो। यसको क्षेत्रफल ७६,८६,३०० वर्ग कि.मि. रहेको छ। अस्ट्रेलिया १०° दक्षिणी अक्षांशदेखि ४०° दक्षिणी अक्षांशसम्म र ११४° पूर्वी देशान्तरदेखि १५३° पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ।

अस्ट्रेलियाले पृथ्वीको कुल स्थल भागको करिब ५.३ प्रतिशत भू-भाग ओगटेको स्रोतमा उल्लेख छ। यसको उत्तर-दक्षिण सरदर चौडाइ करिब ३९०० किलोमिटर र पूर्व-पश्चिम सरदर लम्बाइ करिब ३१५० किलोमिटर रहेको छ।

• अस्ट्रेलियालाई टापु महादेश तथा कंगारुको महादेश भनिन्छ।
• अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा लामो नदी मरे-डार्लिङ हो, जसको लम्बाइ ३७५० किलोमिटर उल्लेख गरिएको छ।
• अस्ट्रेलियाका प्रमुख नदीमा मरे-डार्लिङ, फिट्जराय, भिक्टोरिया, ब्रिसबेन, गोर्कोयन, कुपरक्रिक र मुर्चिसन पर्छन्।
• अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा अग्लो शिखर माउन्ट कोस्कियुस्को हो।
• अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा लामो पर्वत शृंखला ग्रेट डिभाइडिङ रेन्ज हो।
• अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा ठूलो मरुभूमि ग्रेट भिक्टोरिया हो।
• अस्ट्रेलियाको ठूलो नुनिलो पानीको ताल आइरा ताल हो।
• आइरा ताल समुद्र सतहबाट १६ मिटर होचो रहेको उल्लेख छ।
• अस्ट्रेलियाको सबैभन्दा लामो मुगा पर्वत श्रृंखला ग्रेट ब्यरियर रिफ हो।
• अस्ट्रेलियालाई विचित्रताको महादेश पनि भनिन्छ।
• अस्ट्रेलियाको दक्षिणी भाग एबेल तस्मानले सन् १६४२ मा पत्ता लगाएको स्रोतमा उल्लेख छ।
• अस्ट्रेलियाको सम्बन्धमा विस्तृत जानकारी दिने श्रेय जेम्स कुकलाई दिइएको छ।
• अस्ट्रेलिया महादेशमा भौगोलिक दृष्टिले १३ राष्ट्र रहेको उल्लेख छ।
• अस्ट्रेलियाका प्रमुख सहरमा सिड्नी, मेलबोर्न, पर्थ, होबार्ट र ब्रिसबेन पर्छन्।
• अस्ट्रेलियाका आदिवासीलाई एवोरोजिनिज भनिन्छ।
• अस्ट्रेलिया महादेशको सबैभन्दा सानो देश नाउरु हो।
• अस्ट्रेलियामा स्पिनिफेक्स र युकालिप्टसजस्ता वनस्पति पाइन्छन्।

सात महादेशका प्रमुख हिमनदी

महादेश	प्रमुख हिमनदी
एसिया	सियाचेन
अफ्रिका	किलिमञ्जरोको हिमनदी
युरोप	भट्नाजोकुल
उत्तर अमेरिका	हवार्ड हिमनदी
दक्षिण अमेरिका	पेरिटो मोरेनो
अस्ट्रेलिया	हर्ड आइल्यान्ड हिमनदी
अन्टार्कटिका	ल्याम्बर्ट हिमनदी

महासागरसम्बन्धी सामान्य जानकारी

पृथ्वीमा रहेका विशाल जलभागलाई महासागर भनिन्छ। पृथ्वीको करिब ७०.८ प्रतिशत भाग पानीले ढाकेको स्रोतमा उल्लेख छ।

उपलब्ध सामग्रीमा महासागरसम्बन्धी खण्डमा प्रशान्त महासागरलाई सबैभन्दा ठूलो महासागरका रूपमा उल्लेख गरिएको छ। प्रशान्त महासागरको क्षेत्रफल करिब १६ करोड ५७ लाख वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यसको औसत गहिराइ करिब ४३०० मिटर अर्थात् १४,००० फिट उल्लेख गरिएको छ।

• प्रशान्त महासागरमा साना-ठूला गरी करिब २० हजार टापु तथा द्वीप रहेको उल्लेख छ।
• प्रशान्त महासागरले पृथ्वीको कुल जलमण्डलको करिब ४५.५ प्रतिशत भाग ओगटेको छ।
• प्रशान्त महासागरको सबैभन्दा गहिरो भाग फिलिपिन्स नजिकको मारियाना ट्रेन्च हो।

परीक्षाका लागि सम्झनुपर्ने मुख्य तथ्य

• विश्वको सबैभन्दा ठूलो महादेश: एसिया
• विश्वको सबैभन्दा सानो महादेश: अस्ट्रेलिया
• दोस्रो ठूलो महादेश: अफ्रिका
• तेस्रो ठूलो महादेश: उत्तर अमेरिका
• चौथो ठूलो महादेश: दक्षिण अमेरिका
• पाँचौँ ठूलो महादेश: अन्टार्कटिका
• छैटौँ ठूलो महादेश: युरोप
• एसियाको सबैभन्दा लामो नदी: यान्जे
• अफ्रिकाको प्रमुख लामो नदी: नाइल
• दक्षिण अमेरिकाको प्रमुख ठूलो नदी: अमेजन
• अस्ट्रेलियाको प्रमुख ठूलो नदी: मरे-डार्लिङ
• विश्वको सबैभन्दा ठूलो ताल: क्यास्पियन ताल
• विश्वको सबैभन्दा गहिरो ताल: बैकाल ताल
• प्रशान्त महासागरको सबैभन्दा गहिरो भाग: मारियाना ट्रेन्च
• पामिर पठारको उपनाम: संसारको छानो
• अफ्रिकाको घाँसे मैदान: भेल्ड
• उत्तर अमेरिकाको घाँसे मैदान: प्रेयरी
• दक्षिण अमेरिकाको अर्जेन्टिनामा पाइने घाँसे मैदान: पेम्पाज
• एसिया र युरोपको संयुक्त नाम: युरेसिया
• मानव बसोवास नभएको एक मात्र महादेश: अन्टार्कटिका
• प्रायद्वीपहरूको पनि प्रायद्वीप: युरोप
• टापु महादेश: अस्ट्रेलिया
• कालो वा अँध्यारो महादेश: अफ्रिका
• विषमताको महादेश: एसिया

निष्कर्ष

विश्वको भूगोल अध्ययन गर्दा महादेशको क्षेत्रफल, अवस्थिति, अक्षांश तथा देशान्तरसँगै प्रमुख नदी, ताल, पर्वत, मरुभूमि, हिमनदी र भौगोलिक उपनामहरू सम्झनु उपयोगी हुन्छ। विशेषगरी परीक्षा तयारीका क्रममा यस्ता तथ्यहरूलाई महादेशअनुसार छुट्याएर अध्ययन गर्दा विषय बुझ्न र दोहोर्‍याउन सजिलो हुन्छ।